Obserwuj nas na social mediach:

Język kaszubski i historia Kaszub – co warto wiedzieć?

Kaszuby to nie tylko jeziora, lasy i cisza. To także region z własną historią, kulturą i językiem, który do dziś słychać w wielu domach. Język kaszubski, historia Kaszub i ich tradycje sprawiają, że wypoczynek w tym regionie staje się czymś więcej niż zwykłym urlopem. Z tego przewodnika dowiesz się, skąd pochodzą Kaszubi, czym jest język kaszubski i jakie kaszubskie słowa warto znać przed przyjazdem.

Kim są Kaszubi?

Kaszubi to zachodniosłowiańska społeczność zamieszkująca od wieków Pomorze, głównie tereny na zachód i południowy zachód od Gdańska. Uważa się ich za potomków dawnych Pomorzan, czyli słowiańskich plemion, które zasiedlały ziemie nad Bałtykiem we wczesnym średniowieczu. Historia Kaszubów pokazuje, że mimo wielokrotnych zmian granic i władzy zachowali oni odrębną tożsamość, język i obyczaje.

Historia Kaszub w skrócie

Średniowiecze i książęta pomorscy

Historia Kaszub jest ściśle związana z dziejami Pomorza. W średniowieczu tymi ziemiami władali książęta pomorscy, a symbolem regionu stał się gryf, który do dziś widnieje na kaszubskiej fladze jako czarny gryf na złotym tle. Za pierwszą pisemną wzmiankę o Kaszubach uznaje się bullę papieża Grzegorza IX z 19 marca 1238 roku, w której pojawia się tytuł księcia Kaszub.

Pod zaborem pruskim

Po rozbiorach Polski ziemie kaszubskie znalazły się w granicach Prus. Dla Kaszubów oznaczało to silną presję germanizacyjną, ale historia Kaszub z tego okresu to też czas, w którym zaczęło się ich odrodzenie kulturowe. W XIX wieku Florian Ceynowa jako jeden z pierwszych zaczął zapisywać i propagować język kaszubski, a Hieronim Derdowski napisał jeden z najsłynniejszych utworów kaszubskiej literatury, poemat „O panu Czorlińscim, co do Pucka po sece jachoł”.

XX wiek i czasy współczesne

Po 1920 roku większa część Kaszub znalazła się w granicach Polski, a po 1945 roku cały region. W XX wieku do rozwoju kultury Kaszubów przyczynił się Aleksander Majkowski, autor powieści „Życie i przygody Remusa”, nazywanej kaszubską epopeją. W 1956 roku powstało Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, które do dziś dba o język kaszubski i kulturę regionu. Dziś Kaszubi są dumni ze swojej odrębności, a historia Kaszub jest żywa w muzeach, szkołach i lokalnych świętach.

Czym jest język kaszubski?

Język kaszubski często bywa mylony z gwarą języka polskiego. Tymczasem od 2005 roku jest on w Polsce prawnie uznany za język regionalny i jako jedyny w kraju ma taki status. Dzięki temu w wielu gminach na Kaszubach można spotkać dwujęzyczne tablice z nazwami miejscowości, a uczniowie mogą uczyć się kaszubskiego w szkołach i zdawać z niego maturę.

Jak brzmi język kaszubski?

Język kaszubski należy do grupy zachodniosłowiańskiej. Dla Polaka brzmi znajomo, ale ma własną pisownię, gramatykę i słownictwo. W kaszubskim alfabecie znajdziesz litery, których nie ma w polskim, m.in. ã, ë, ò, ô i ù. Dlatego nazwy na dwujęzycznych tablicach często wyglądają zaskakująco, nawet jeśli łatwo się domyślić, co oznaczają.

Kaszubskie słowa, które warto znać

Nie musisz znać języka kaszubskiego, żeby czuć się na Kaszubach jak u siebie, ale kilka kaszubskich słów i zwrotów zawsze wywoła uśmiech u miejscowych.

Powitania i zwroty grzecznościowe

  • Witôj – witaj,
  • Witôjtaż – witajcie,
  • Dzén dobri – dzień dobry,
  • Do ùzdrzeniô – do widzenia,
  • Jak sã mosz? – jak się masz?,
  • Dzãkùjã – dziękuję,
  • Przeprôszóm – przepraszam.

Krótkie słowa na co dzień

  • jo – tak,
  • nié – nie,
  • mòrze – morze.

Nazwy, które zobaczysz na tablicach

  • Kaszëbë – Kaszuby,
  • Kaszëbi – Kaszubi,
  • Gduńsk – Gdańsk,
  • Kòscérzna – Kościerzyna.

Kaszubskie słowa często przypominają polskie, ale różnią się pisownią i wymową. Właśnie dlatego tak łatwo wpadają w ucho.

Kultura kaszubska

Kultura kaszubska jest niezwykle barwna. Jej najbardziej rozpoznawalnym elementem jest haft kaszubski z charakterystycznymi motywami kwiatowymi w odcieniach niebieskiego, żółtego, zielonego i czerwonego. Podobne motywy zdobią ceramikę kaszubską, którą łatwo kupić jako pamiątkę z wyjazdu. Kaszubi mają też własny hymn, „Zemia rodnô”, i własną literaturę pisaną w języku kaszubskim.

Tradycje kaszubskie

Tradycje kaszubskie są wciąż żywe i chętnie pokazywane odwiedzającym:

  • tabaka – zażywana z rogu, to jeden z najbardziej znanych symboli regionu,
  • muzyka ludowa grana na tradycyjnych instrumentach,
  • Dzień Jedności Kaszubów – obchodzony 19 marca, na pamiątkę pierwszej wzmianki o Kaszubach z 1238 roku.

Najlepszym miejscem, by poznać dawne kaszubskie życie, jest skansen we Wdzydzach Kiszewskich, czyli Kaszubski Park Etnograficzny, jeden z najstarszych skansenów w Polsce. Opisaliśmy go w artykule skansen we Wdzydzach i Szymbark.

Gdzie poczuć kaszubski klimat?

Kulturę kaszubską najlepiej poczuć z dala od tłumów, w małych miejscowościach, nad jeziorami i w lasach. Gawra nad jeziorem leży w Sobączu w gminie Liniewo, około 20 minut od Kościerzyny, w cichej i nieturystycznej części Kaszub. To dobra baza, by zwiedzać okolicę, a po całym dniu odpocząć w drewnianym domku z kominkiem. Pomysły na zwiedzanie znajdziesz w artykule atrakcje na Kaszubach, a nasze domki na stronie oferta Gawry.

Najczęściej zadawane pytania

Czy język kaszubski to osobny język?

Tak. Od 2005 roku język kaszubski jest w Polsce prawnie uznanym językiem regionalnym, jedynym o takim statusie.

Skąd pochodzą Kaszubi?

Kaszubi uważani są za potomków dawnych Pomorzan, słowiańskich plemion zamieszkujących Pomorze we wczesnym średniowieczu.

Kiedy obchodzi się Dzień Jedności Kaszubów?

19 marca, na pamiątkę pierwszej pisemnej wzmianki o Kaszubach z 1238 roku.